Monthly Archives: May 2011

Kratak pregled istorije kluba

RilePiše: Stevan Ristić

Drugog decembra 1939. godine održana je Osnivačka skupština Kluba fotoamatera “Beograd” (KFAB), kluba koji je okupio najveći broj fotoamatera sa teritorije Beograda i bio jedini srpski klub u predratnoj Jugoslaviji. Ranije osnovani klubovi, kao Fotoklub “Beograd” i Jugoslovensko udruženje za fotografiju i kinematografiju, bili su slabo aktivni i u godini osnivanja KFAB-a samo na papiru.

Novi Fotoklub je već u početku razvio veliku aktivnost kako u prikupljanju novih članova tako i u organizovanju društvenog života.

Pored rada na fototehnici, naročita pažnja je bila posvećena uzdizanju likovne kulture članova, koja se sprovodila, kroz najvažniju metodu rada – kritiku slika. Od slika. koje su na kritici postigle visoku ocenu, pravljena je kolekcija od koje su sastavljene klupske kolekcije za kolektivno učestvovanje na izložbama. Već posle nekoliko meseci intenzivne aktivnosti, prva kolekcija fotografija poslata je «u svet». Nastup u Zagrebu, 1940. godine, izazvao je malu senzaciju. Do tada nepoznate, fotografije beogradskih autora ostavile su povoljan utisak. Na izložbi Hrvatskog fotoamaterskog saveza u Osijeku dobijene dve plakete Pored drugih domaćih izložbi Klub je kolektivno učestvovao i na izložbi četiri nacija (Jugooslavija, Mađarska, Švajcarska i Italija) u Debrecinu, koja je zatim preneta i u druge zemlje. Klub je u novim prostorijama (Kneza Miloša 3) razvio još veću aktivnost, ali je rat prekinuo svaki dalji rad.

Posle drugog svetskog rata grupa predratnih članova kluba, dopunjena novim ljubiteljima fotografije pokreće inicijativu da se obnovi rad Kluba fotoamatera.

Godina 1947. je za našu fotografiju po mnogo čemu prekretnica. U Beogradu deluje Komisija za fotografiju u okviru organizacije Tehnika i sport, koja daje svoju podršku inicijativi za obnovu Kluba. Krajem 1947. godine pristupa se osnivanju Društva foto amatera Beograd, koje uskoro prerasta u Društvo foto i kinoamatera »Beograd«. Godine 1950. odvajaju se kino amateri pa Klub nastavlja svoj rad pod novim imenom – Fotoklub “Beograd”, koje i danas nosi,.

Zemlja je razorena, industrija u povoju i aktivisti Kluba odlučuju da daju svoj maksimalni doprinos. To se i postiže na kursevima i seminarima, razvijanjem i omasovljavanjem tehničke kulture. Klub dobija i nove članove među kojima će se uskoro istaći Dragoljub Aleksić, Dušan Knežrvić, Miodrag Đorđević i drugi. Ova zajednica talentovanih fotoamatera založiće se da se stvore uslovi i povoljna atmosfera za prenošenje i prihvatanje tehničkih i estetskih znanja iz oblasti fotografije. Učešće na izložbama početkom pedesetih godina daje podstreka mnogim članovima da povećaju svoju aktivnost i uzmu učešća ma inostranim foto-salonima, pa čak da i sami organizuju jednu takvu izložbu. To se ostvaruje maja 1952. godine, kada foto klub “Beograd” organizuje Prvu međunarodnu izložbu fotografske umetnosti. Bogat katalog sa veoma kvalitetnim reprodukcijama, kao i fotografije svih učesnika (što je poseban kuriozitet i specifičnost ove izložbe) obilaze svet. Ohrabren uspehom ove izložbe klub organizuje još četiri međunarodne izložbe. Poslednja – peta međunarodna izložba priređena je 1968. godine.

Već 1955. godine Klub ima 3077 redovnih članova. U međuvremenu kurseve u Klubu pohađalo je nekoliko hiljada polaznika. Povremeno ima i materijalnih problema pa se Uprava dovija na razne načine da članovima omogući učešće na izložbama u zemlji i van nje.

Tradicionalna klupska izložba fotografije koja je egzistirala samo u klupskim okvirima prerasta 1955.godine u Salon fotografije “20. oktobar”, koji je održavan redovno sve do 1990. godine, a zatim je posle pauze od 8 godina – 1998. godine održan poslednji 37. salon fotografije “2o. oktobar”. Našavši se u teškom finansijskom položaju Klub više nije imao snage da nastavi sa priređivanjem ove izložbe, koja je u to vreme bila najstarija kulturna manifestacija u Beogradu.

Za 43 godina svoga postojanja izložba je imala padove i uspone, ali u organizacijskom smislu kontinuitet u kvalitetu, što je mnogim jugoslovenskim fotografima, bio značajan putokaz u daljem radu. Neki, sada već afirmisani fotoumetnici dobili su prva ohrabrenja upravo na ovoj izložbi. Proverena »imena« i visoka zvanja ovde nikad nisu mnogo značila, jer se uvek tražila, pre svega, dobra fotografija.

Salon fotografije je bio posvećen, u najvećem obimu, Beogradu. Poseban deo salona bio je tematski posvećen Beogradu I beograđanima. Ovaj deo Salona je nastavak tendencije Kluba da zainteresuje ljubitelje fotografije za sistematsko snimanje Beograda i registrovanje svih pojava vezanih za naš glavni grad. izbor tema za ove delove Salona izvršen je u zajednici sa mnogim zainteresovanim organizacijama prvenstveno sa Turističkim savezom Beograda, Skupštinom opštine Novi Beograd i Direkcijom za uzgradnju Novog Beograda. Novina je uvođenje posebnih tema o Novom Beogradu. Oko kamere našeg fotoamatera jedva uspeva da registruje tako brz i dinamičan razvitak.

U okviru ove teme bilo je i mnogo podtema: Kulturno.istorijski spomenici Beograda; Novi Beograd juče i danas, Izgradnja Novog Beograda i Društveno-ekonomski život Novog Beograda U okviru Salona učestvovali su, kao gosti, i mnogi fotografi iz sveta. Tako je učestvovala svetski poznata grupa najveih fotografa sveta – Magnum, kolekcije mađarskih fotografa, fotografi gradova heroja (Coventry, Roterdam, Volgograd, Varszawa) i drugi .

Gradovi heroji – organizoavan je sa ciljem da Salon svojom tematikom što neposrednije obeleži jubilarnost godišnjice oslobođenja Beograda i da na tom delu Salona, zajedno sa Beogradom, učestvuje sa svojim kolekcijama gradovi heroji nekih zemalja koje su se u II svetskom ratu borile protiv fašizma.

U Srbiji 1956. godine ima 75 registrovanih klubova, u Beogradu 13. I pored toga, Foto klub «Beograd» je nosilac aktivnosti u gradu i republici, a jedan od najaktivnijih klubova u zemlji. Za izvanredne rezultate, Klub od Narodne tehnike, dobija srebrnu plaketu «Boris Kidrič». Interesantno je da u junu 1957. u Klubu počinje tečaj kolor fotografije (verovatno prvi u istoriji srpske fotografije).Ta godina je plodonosna i na izlagačkom planu: na Međunarodnoj izložbi u Zagrebu, koja će kasnije prerasti u znameniti Zagreb Salon, autori iz Foto kluba «Beograd» osvajaju pehar predsednika grada Zagreba, za najbolju kolekciju fotografija u konkurenciji tridesetak klubova iz celog sveta. Krajem godine, na poziv Saveza mađarskih fotoamatera, delegacija Kluba odlazi u posetu Mađarskoj što će biti još jedna spona prijateljstva i kulturne saradnje između dve zemlje. Najzad, na Salonu fotografije «20. oktobar» tadašnji predsednik opštine grada Beograda prima se pokroviteljstva nad Salonom dodeljivanjem Plakete grada Beograda (danas tradicionalnom) nagradom, Ovo je do danas ostao najcenjeniji trofej koji su osvajali mnogi majstori fotografije.

Krajem pedesetih godina nastaje vreme izuzetnih uspeha beogradskih autora na međunarodnoj sceni. Sekula Medenica osvaja 1958. i 1960. Srebrni trofej Bordoa, Dragan Pantić Srebrnu medalju u Melburnu (1959) i zlatnu u Čikagu, Ivo Eterović srebrnu u Buenos Airesu i bronzanu u Ankoni (1960) a iste godine osvaja i Plaketu grada Beograda. Ovo su samo neke od nagrada kojih je daleko više. Izuzetno aktivni autori tih godina su Miloš Pavlović i Ivo Eterović. Sam M. Pavlović 1961 godine šalje svoje fotografije na 127 međunarodnih salona i sa postignutim rezultatima postaje najzapaženiji autor u inostranstvu.

1963.Iste godine dve značajne nagrade stižu iz sveta: B. Debeljković osvaja Zlatnu medalju u Budimpešti, a M. Pavlović Zlatni trofej na Sel am Sea salonu. I sledećih godina aktivnost progresivno raste da bi 1965. godine članovi Kluba učestvovali na 49 domaćih i 132 međunarodne izložbe, što je tada bio apsolutni jugoslovenski rekord. Među nosiocima značajnih nagrada tih godina su i Dobrivoje Barlovac, Miloš Jovanović, Raco Bulatović, Jovan Marinković, Stanoje Bojović, Branko Turin, Petar Crnobori i mnogi drugi. Ovakva aktivnost donosi Klubu jedno od najznačajnijih priznanja: Američki fotografski savez (PSA) 1. marta 1967. godine šalje Klubu Diplomu kolektivnog počasnog člana sa pravom besplatnog učešća na manifestacijama pod pokroviteljstvom ove organizacije. Te godine Živko Janevski osvaja Srebrnu medalju u Lisabonu a Stanoje Bojović treću nagradu u Kapošvaru.

Klupsku izlagačku aktivnost nosi Dragoljub Tošić koji već 1966. ima polovinu od ukupnog broja svih nagrada u Klubu (21). Ovaj autor će sve do 1970. godine biti prvi na listi aktivnosti na domaćim izložbama a 1969. drugi na listi jugoslovenskih autora. U međuvremenu, tri puta osvaja najviši trofej, plaketu predsednika grada Beograda (1966, 69 i 70).

Početkom sedamdesetih godina nastaje mali zastoj u aktivnosti, naročito na međunarodnom planu. Sve veći troškovi poštarine onemogućuju učešće na mnogim inostranim salonima.Težište aktivnosti u Klubu prebacuje se na domaće izložbe i samostalno izlaganje. Pojavljuju se i nova imena koja će veoma brzo pokazati svoju vrednost na fotografsko-izlagaćkoj sceni. Slavoljub Stanojević, Bane Đorđević, Žika Đorđević-Savkin, Đorđe Bukilica, Jovan Đorđević, Predrag Pećinar, Tihomir Pinter, Miroslav Nikoljačić, Danilo Cvetanović, uz do tada veoma aktivne M. Pavlovića, Peterneka, Eterovića, Jenevskog, Tošića, preuzimaju dalju aktivnost. Iako ova granica nikad nije oštro povučena, smena generacija je uočljiva.

Ž. Đorđević-Savkin sa Zlatnom medaljom na Cejlonu i nizom prvih nagrada u zemlji afirmiše se kao autor čiji uspesi garantuju da je «štafetna palica» prešla u ruke jedne vredne generacije. To će se potvrditi narednih godina kada će ovaj autor voditi na listi izlagača i dva puta zaredom osvajati Plaketu predsednika grada Beograda (1971. i 72.). I drugi osvajači ove nagrade su uglavnom oni autori koji vode na listi klupske aktivnosti: S. Stanojević (1968), Ognjen Blažević (1976), Danilo Cvetanović (1977. i 79). Goran Malić (1978), Radoje Đukić (1980).

Veoma veliki broj samostalnih izložbi, članova Kluba priređenih u zemlji i svetu, takođe je afirmisao ime kluba. Ova lista je impozantna i teško bi se sve nabrojalo. Ipak, neizbežno se mora pomenuti više od trideset samostalnih izložbi Dragoljuba Tošića, dvadeset dva samostalna nastupa Stanoja Bojovića, izložbe u Poljskoj i Finskoj kao i više izložbi u zemlji Branibora Debeljkovića. Tu su i imena Miodraga Đorđevića. Tomislava Peterneka, Ive Eterovića, Danila Cvetanovia, Đorđa Bukilice, Slavoljuba Stanojevića, Žike Đorđevića-Savkina, Ognjena Blaževića, Radeta Milosavljevića, Gorana Malića, Miloša Jovanovića i mnogih drugih autora iz Kluba čiji su samostalni nastupi bili zapaženi u Sao Paolu, Varšavi, Kalkuti, Gdansku, Beogradu, Zaječaru…

Iz Kluba su potekli i mnogi, danas zapaženi fotografski pisci čiji su radovi ostavili trajan trag u našoj istoriji fotografije. Imena Vidoja Mojsilovića, Miroslava Nikoljačića, Žike Jeremića, Đorđa Bukilice, Dušana Milovanovića, Stevana Ristića i Miloša Jovanovića vezuju se za mnoge stručne knjige o fotografiji. Rezultate izuzetne vrednosti stvarili su hroničari Branibor Debeljković («Stara srpska fotografija», Miodrag Đorđević («Anastas Jovanović»), Aleksandar Saša Pavlović («Ogledi o prvim snimanjima Beograda»). Osvrte, prikaze, kritike mnogih događaja u fotografiji, predgovore kataloga i druge prigodne tekstove pišu i Miodrag Jovanović, Đorđe Bukilica, Vojislav Marinković.

Najzad, tu je i jedna pomalo nezapažena aktivnost: kolekcionarstvo starih aparata, pribora, stare foto-literature, u kojoj veoma aktivno učestvuju naši članovi: Tomislav Peternek, Aleksandar-Saša Pavlović i Miroslav Nikoljačić. Rezultati njihovih nastojanja već sada predstavljaju vredan doprinos foto-istorici.

Kroz klupske redove od rata naovamo, prošlo je više od 20.000 članova. Od toga su polovina polaznici tečajeva o fotografiji. Jedan od klupskih veterana, Miloš Jovanović ima u svojoj evidenciji imena preko 6.000 kursista, kojima je bio instruktor. Kroz Klub je prošla većina fotoreportera i urednika fotografije beogradskih listova i časopisa. Tu su i imena četardesetorice članova ULUPUDS-a sa društveno priznatim zvanjem likovnoh umetnika fotografije, 24 majstora i 17 kandidat majstora fotografije. Među njima je 21 nosilac zvanja Međunarodne federacije fotografske umetnosti (FIAP) – HonEFIAP, EFIAP, AFIAP.

Fotoklub «Beograd» održavao je i veoma žive kontakte, putem razmene kolekcija fotografija sa većim brojem klubova u zemlji i inostranstvu kao i prijateljstvo sa Foto klubovima gradova-heroja Varšavom, Konventrijem i Volgogradom, Roterdamom.

Na najvećoj smotri jugoslovenske fotografije, Kupu jugoslovenske fotografije, Klub je uvek imamo visok plasman. 1967. osvojio je drugo i treće mesto, 1975 i 1977. drugo a 1971. godine foto klub «Beograd» je osvojio Kup pretsednika Republike.

Juna 1956. iste godine izlazi iz štampe prvi broj “Beogradskog objektiva”, do danas jedinog beogradskog lista koji se bavio pitanjima fotografije i posebno problematikom beogradske fotografije. Ovaj inače veoma popularni fotografski list prestaće da izlazi posle dve godine, usled nedostatka sredstava.

Umetnički amaterizam koji Klub gaji od samog postanka ostavio je u našoj kulturi tragove neprocenjive vrednosti. Amatersko delovanje kao i visoki dometi profesionalnog fotografskog stvaralašatva često su u Foto klubu “Beograd” imali svoju bazu, uporište za postizanje izvanrednih rezultata. Već danas je jasno da će u jednoj budućoj istoriji jugoslovenske fotografije Klub i generacije fotografskih stvaralaca koje su iz njega stvorene, imati svoje trajno i zasluženo mesto.

Od kako se Klub rodio neguju ga ruke brojnih generacija fotoamatera, fotografa i umetnika čiji je on, možemo slobodno reći, simbol bavljenja fotografijom, kako u Beogradu, tako i širom Srbije.

Samo jedan površan i sumaran osvrt na proteklih pedeset devet godina rada kazuje nam da je:

  • Foto klub bio zborište entuziuasta i izvor brojnih mladih talenata Centar i nezvanička škola za fotografiju
  • Rasadnik novih fotografskih organizacaija
  • Mesto sa koga su regrutovani mnogi istaknuti fotoreporteri i urednici fotografija dnevnih, ilustrovanih i drugih listova
  • Foto klub je dao prvog umetnika fotografa, koji je ušao u ULUS (Udruženje likovnih umetnika Srbije) kao i veliki broj priznatih umetnika-fotografa članova likovnih organizacija
  • Veliki broj javnih predavanja o fotografiji, istraživanja istorije fotografije i nastava fotografije od osnovne škole do univerziteta potiče iz okvira Kluba
  • Jugoslovenska Fotorevija takođe je proistekla iz prostora Foto kluba kao i njegov časopis “Beogradski objektiv”
  • organizovao veliki broj izložbi fotografije, kako međunarodnih, tako i domaćih i da je domaćin tradicionalnog fotografskog salona “20. oktobar” čiji katalozi sa svojim likovnim prilogom daju lepu retrospektivu fotografije i fotografskih stremljenja u našoj zemlji
  • njegovo članstvo svojim umetničkim radovima učestvovalo je uspešno na bezbroj fotografskih izložbi na svih pet kontinenata i da broj tih izložbi, koje do danas niko nije popisao, sigurno prelazi najveći trocifreni broj i da ovo učestvovanje nije samo poen za Klub nego znači i afirmaciju Jugoslavije.

Prostorije fotokluba “Beograd” bile su centar fotografskih zbivanja u Beogradu. Predavanja u klubu posećivali su ne samo fotografi članovi foto kluba “Beograd” I drugih beogradskih klubova već I mnogobrojni ljubitelji fotografije. Na njima su mnogi sticali prva saznanja o fotografiji, proširivali ih i produbljivali I bili informisani o fotografiji u svetu.

U Srbiji je 1956. godine bilo 75 registrovanih foto-klubova, u Beogradu 13. Danas, u Beogradu ne postojio, praktično, nijedan klub , nijedan prostor gde fotografi Beograda mogu da se okupljaju. Svi su klubovi, uključujući i foto-klub »Beograd« izgubili prostore.

S druge strane u Beogradu je do 1991. godine postojao Salon fotografije (jedn od četiri najstarije specijalizovane fotografske galerije u Evropi (posle Pariza, Beča i Kelna). Salon je bio stecište fotografa Beograda. Tu su fotografi imali mogućnosti da se upoznaju ne samo sa delima kako mladih, tako i već afirmisanih jugoslovenskih fotografa, ve i sa mnogobrojnim najvećim fotografskim stvaraocima sveta. Salon je bio institucija, koja je vodila brigu o afirmaciji mladih, ali i istaknutih fotografa. Salon je bio taj koji je imao biblioteku monografija velikog broja naih fotografa. Danas nema više Salona fotografije.

Obzirom na iznetu situaciju mislimo da bi obezbeđivanjem prostora za foto klub »Beograd«, Beograd omogućio obnavljanje aktivnosti ovog našeg najstarijeg kluba (ne samo u Beogradu nego i u Srbiji), ali istovremeno stvorio mogućnost za stvaranje Centra u kome bi se okupljali mnogobrojni fotografi Beograda.